Cyn y toriad
- Pŵer
- Ffonau a'r rhyngrwyd
- Dŵr tap
- Cardiau a pheiriannau arian parod
- Rhwydweithiau cyfrifiadurol
Cyn y toriad
Noson gyffredin
Mae popeth yn gweithio. Goleuadau, gwres, ffonau, y rhyngrwyd, dŵr tap, talu â cherdyn. Mae bron y cyfan yn dibynnu ar drydan, ac ar gyfrifiaduron sy'n cadw'r rhwydwaith pŵer mewn cydbwysedd o eiliad i eiliad.
Y rhan fwyaf o'r amser, dydyn ni byth yn meddwl am y peth.
Beth allwch chi ei wneud
- Nawr yw'r amser gorau i baratoi. Mae cynllun wedi'i wneud heddiw yn werth mwy nag unrhyw offer wedi'i brynu ar frys.
Awr 0
Yr ymosodiad
Mae ymosodwyr sydd wedi bod yn cuddio y tu mewn i gyfrifiaduron y rhwydwaith pŵer ers misoedd yn rhoi eu cynllun ar waith. Mae'r systemau rheoli yn stopio ymateb. Mae switshis yn agor ar draws y rhanbarth.
Mewn eiliadau, mae'r goleuadau'n diffodd dros ardal enfawr. Gallai hefyd ddechrau gyda storm ddifrifol, storm solar neu nam technegol, ond mae ymosodiad seiber yn un o'r rhesymau pam mae arbenigwyr yn cymryd hyn o ddifrif.
Y perygl
- Mae trenau'n stopio ac mae pobl yn cael eu dal mewn lifftiau.
- Mae'r goleuadau traffig yn diffodd, felly mae cyffyrdd yn mynd yn beryglus.
Beth allwch chi ei wneud
- Estynnwch eich fflachlamp. Peidiwch â chynnau canhwyllau.
- Diffoddwch boptai, gwresogyddion ac unrhyw beth poeth.
- Os ydych chi'n gyrru, arafwch a thrin pob cyffordd fel pe bai gan neb flaenoriaeth.
Oriau 1 i 4
Mae'r ffonau'n tawelu
Mae pawb yn ceisio ffonio ar yr un pryd, ac mae'r rhwydwaith symudol yn mynd yn rhy brysur. Mae gan fastiau ffôn fatris wrth gefn, ond dim ond am ychydig oriau mae llawer yn para, weithiau llai. Un wrth un, maen nhw'n stopio.
Mae'r rhyngrwyd yn y cartref yn stopio'n syth, oherwydd bod angen pŵer ar y llwybrydd. Mae ffonau llinell dir sy'n cysylltu â'r llwybrydd yn stopio hefyd. Mae peiriannau cardiau a pheiriannau arian parod yn stopio gweithio.
Y perygl
- Efallai y bydd hi'n anodd ffonio 999.
- Dydy pobl ddim yn gallu cysylltu â'u teulu, ac mae hynny'n achosi pryder a sïon.
Beth allwch chi ei wneud
- Trowch radio batri ymlaen i gael newyddion swyddogol.
- Anfonwch negeseuon testun yn lle ffonio. Mae negeseuon testun yn aml yn cyrraedd pan nad yw galwadau'n gwneud.
- Os oes angen help brys ar rywun a bod y ffonau i lawr, ewch yn bersonol i orsaf dân, gorsaf heddlu neu ysbyty.
Y noson gyntaf
Oer a thywyll
Heb bŵer, mae'r rhan fwyaf o systemau gwresogi yn stopio, hyd yn oed boeleri nwy, oherwydd bod angen trydan arnyn nhw i redeg. Mae cartrefi'n oeri'n araf. Mae oergelloedd a rhewgelloedd yn dechrau cynhesu.
Heb oleuadau stryd, mae hi'n dywyllach nag y mae'r rhan fwyaf o bobl wedi'i weld erioed. Gallwch chi weld y sêr.
Y perygl
- Carbon monocsid: mae pobl yn dod â barbeciws a stofiau gwersylla i mewn i'r tŷ i gadw'n gynnes. Mae hyn yn lladd.
- Mae canhwyllau'n achosi tanau. Mae pobl yn cwympo yn y tywyllwch.
Beth allwch chi ei wneud
- Casglwch bawb mewn un ystafell. Caewch y drysau a'r llenni. Gwisgwch sawl haen a hetiau.
- Defnyddiwch fflachlampau, nid canhwyllau.
- Peidiwch byth â defnyddio barbeciw, stof wersylla na generadur dan do.
Diwrnod 1
Dŵr, tanwydd a siopau
Mae dŵr yn cael ei bwmpio gan drydan. Mae gan rai gorsafoedd pwmpio eneraduron wrth gefn, ond nid pob un. Mae pwysedd y dŵr yn gostwng. Adeiladau uchel a chartrefi ar fryniau sy'n colli dŵr gyntaf.
Mae angen pŵer ar bympiau petrol, felly mae gorsafoedd tanwydd yn cau. Mae'r siopau sy'n dal i allu agor yn derbyn arian parod yn unig. Mae rhai pobl yn prynu mewn panig.
Y perygl
- Rhedeg allan o ddŵr yfed.
- Mae negeseuon ffug yn lledu ar-lein a drwy air ar lafar. Mewn ymosodiad seiber, gall dryswch fod yn rhan o'r cynllun.
Beth allwch chi ei wneud
- Defnyddiwch y dŵr rydych chi wedi'i gadw. Cadwch ddŵr yfed ar wahân.
- Credwch newyddion swyddogol yn unig, o'r radio a'r gwasanaethau brys.
- Galwch heibio'r cymdogion, yn enwedig pobl hŷn ac unrhyw un sy'n byw ar ei ben ei hun.
Diwrnod 2
Y bobl sydd fwyaf mewn perygl
Mae ysbytai'n rhedeg ar eu generaduron eu hunain ac yn canolbwyntio ar argyfyngau. Ond mae pobl sy'n dibynnu ar offer trydanol gartref, fel peiriannau ocsigen, mewn perygl pan fydd y batris yn dod i ben.
Rhaid cadw rhai meddyginiaethau'n oer. Mae'r lorïau sy'n dod â bwyd a thanwydd yn stopio symud, oherwydd bod angen pŵer ar ddepos, tiliau a phympiau tanwydd.
Y perygl
- Mae pobl hŷn, babanod a phobl sy'n sâl yn oeri'n gyflym.
- Pobl sy'n defnyddio offer meddygol gartref, a'r rhai sydd angen cadw eu meddyginiaethau'n oer.
Beth allwch chi ei wneud
- Os ydych chi'n dibynnu ar offer meddygol, gwnewch gynllun gyda'ch meddyg neu nyrs nawr, cyn i unrhyw beth ddigwydd.
- Cadwch restr ysgrifenedig o feddyginiaethau a dosau.
- Galwch heibio'r bobl o'ch cwmpas a allai fod angen help.
Diwrnod 3
Pam mae'n cymryd amser
Mae peirianwyr yn gwybod sut i ailgychwyn y rhwydwaith pŵer o ddim. Ond ar ôl ymosodiad seiber, allan nhw ddim ei droi'n ôl ymlaen yn syml. Yn gyntaf rhaid iddyn nhw wirio bod yr ymosodwyr wedi mynd a bod modd ymddiried yn y systemau rheoli. Mae rhai rhannau'n cael eu rhedeg â llaw.
Yn y cyfamser, mae'r llywodraeth a'r cynghorau'n sefydlu mannau help gyda dŵr, cynhesrwydd a gwybodaeth. Mae cymdogion yn dechrau cydweithio.
Y perygl
- Blinder, straen a salwch oherwydd hylendid gwael.
- Sgamiau: pobl sy'n esgus bod yn beirianwyr neu'n swyddogion.
Beth allwch chi ei wneud
- Gwrandewch ar y radio i glywed ble mae eich man help agosaf.
- Golchwch eich dwylo gydag ychydig o ddŵr a sebon, neu defnyddiwch gel dwylo.
- Fydd neb swyddogol yn gofyn am arian na manylion banc i gael eich pŵer yn ôl.
Diwrnodau 4 i 7
Mae'r goleuadau'n dod yn ôl
Mae'r pŵer yn dod yn ôl fesul ardal. Efallai y bydd yn mynd ac yn dod am sbel. Mae hynny'n normal tra bod y rhwydwaith yn cael ei ailadeiladu'n ofalus.
Mae'r ffonau a'r rhyngrwyd yn dod yn ôl yn araf. Efallai y bydd angen berwi'r dŵr am ychydig ddyddiau. Mae'n cymryd wythnosau i'r siopau gael eu llenwi'n llawn eto.
Y perygl
- Bwyd o'r oergell neu'r rhewgell sydd wedi cynhesu.
- Gormod o bethau'n cael eu troi ymlaen ar unwaith, ar draws y wlad.
Beth allwch chi ei wneud
- Trowch bethau ymlaen un ar y tro.
- Dilynwch unrhyw gyngor am ferwi dŵr.
- Ail-lenwch eich cyflenwad o ddŵr, bwyd a batris, a galwch heibio'ch cymdogion eto.
Wedyn
Pam rydyn ni'n dweud hyn wrthych chi
Nid i godi ofn arnoch chi. Mae digwyddiadau fel hyn yn brin, ac mae pobl sy'n cynllunio ar eu cyfer yn gweithio arnyn nhw bob dydd. Ond maen nhw'n dangos faint sy'n dibynnu ar un peth: pŵer.
Mae'r rhan fwyaf o'r perygl mewn awyr ddu yn dod o beidio â bod yn barod: oerfel, syched, damweiniau a dryswch. Mae fflachlamp, radio, ychydig o ddŵr a chynllun ar bapur yn gwneud gwahaniaeth go iawn.
Beth allwch chi ei wneud
- Argraffwch eich cynllun a'i lenwi gyda'ch teulu.
- Rhowch eich pecyn mewn un lle mae pawb yn ei wybod.
- Cytunwch ble byddwch chi'n cwrdd os bydd y ffonau'n stopio gweithio.