પહેલાં
- વીજળી
- ફોન અને ઇન્ટરનેટ
- નળનું પાણી
- કાર્ડ અને કેશ મશીન
- કમ્પ્યુટર નેટવર્ક
પહેલાં
એક સામાન્ય સાંજ
બધું બરાબર ચાલે છે. લાઇટ, હીટિંગ, ફોન, ઇન્ટરનેટ, નળનું પાણી, કાર્ડથી પેમેન્ટ. આમાંનું લગભગ બધું વીજળી પર આધાર રાખે છે, અને એવાં કમ્પ્યુટર પર જે દરેક સેકન્ડે પાવર નેટવર્કનું સંતુલન જાળવે છે.
મોટા ભાગે આપણે તેના વિશે વિચારતા પણ નથી.
તમે શું કરી શકો
- તૈયારી કરવાનો સૌથી સારો સમય અત્યારે છે. આજે બનાવેલો પ્લાન, ઉતાવળમાં ખરીદેલા કોઈ પણ સાધન કરતાં વધુ કામનો છે.
શરૂઆતની ઘડી
હુમલો
જે હુમલો કરનારા મહિનાઓથી પાવર નેટવર્કનાં કમ્પ્યુટરની અંદર છુપાયેલા હતા, તેઓ પોતાનો પ્લાન ચાલુ કરે છે. કંટ્રોલ સિસ્ટમ જવાબ આપતી બંધ થઈ જાય છે. આખા વિસ્તારમાં સ્વિચ ખૂલી જાય છે.
થોડી સેકન્ડમાં બહુ મોટા વિસ્તારમાં લાઇટ જતી રહે છે. આની શરૂઆત ભારે વાવાઝોડા, સૂરજના તોફાન કે કોઈ ટેકનિકલ ખામીથી પણ થઈ શકે, પણ સાયબર હુમલો એક એવું કારણ છે જેના લીધે નિષ્ણાતો આ વાતને ગંભીરતાથી લે છે.
જોખમ
- ટ્રેનો અટકી જાય છે અને લોકો લિફ્ટમાં ફસાઈ જાય છે.
- ટ્રાફિક લાઇટ બંધ થઈ જાય છે, એટલે ચાર રસ્તા જોખમી બની જાય છે.
તમે શું કરી શકો
- તમારી ટોર્ચ લઈ લો. મીણબત્તી સળગાવશો નહીં.
- કૂકર, હીટર અને કોઈ પણ ગરમ વસ્તુ બંધ કરી દો.
- ગાડી ચલાવતા હો તો ધીમા પડો, અને દરેક ચાર રસ્તે માની લો કે કોઈને પહેલાં જવાનો હક નથી.
પહેલા 1 થી 4 કલાક
ફોન શાંત થઈ જાય છે
બધા એકસાથે ફોન કરવાનો પ્રયત્ન કરે છે, એટલે મોબાઇલ નેટવર્ક જામ થઈ જાય છે. ફોનના ટાવરમાં બેકઅપ બેટરી હોય છે, પણ ઘણી ફક્ત થોડા કલાક ચાલે છે, ક્યારેક તેથી પણ ઓછું. એક પછી એક તે બંધ થઈ જાય છે.
ઘરનું ઇન્ટરનેટ તરત જ બંધ થઈ જાય છે, કારણ કે રાઉટરને વીજળી જોઈએ. રાઉટરમાં લગાવેલા લેન્ડલાઇન ફોન પણ બંધ થઈ જાય છે. કાર્ડ મશીન અને કેશ મશીન કામ કરતાં બંધ થઈ જાય છે.
જોખમ
- 999 પર ફોન કરવો અઘરો બની શકે.
- લોકો પરિવારનો સંપર્ક કરી શકતા નથી, એટલે ચિંતા અને અફવાઓ ફેલાય છે.
તમે શું કરી શકો
- સરકારી સમાચાર માટે બેટરીવાળો રેડિયો ચાલુ કરો.
- ફોન કરવાને બદલે ટેક્સ્ટ મોકલો. ફોન ન લાગે ત્યારે પણ ઘણી વાર ટેક્સ્ટ પહોંચી જાય છે.
- કોઈને ઇમરજન્સી મદદની જરૂર હોય અને ફોન બંધ હોય, તો જાતે ફાયર સ્ટેશન, પોલીસ સ્ટેશન કે હોસ્પિટલ જાઓ.
પહેલી રાત
ઠંડી અને અંધારું
વીજળી વગર મોટા ભાગનું હીટિંગ બંધ થઈ જાય છે, ગેસના બોઇલર પણ, કારણ કે તેને ચલાવવા પણ વીજળી જોઈએ. ઘર ધીમે ધીમે ઠંડાં થાય છે. ફ્રિજ અને ફ્રીઝર ગરમ થવા લાગે છે.
રસ્તાની લાઇટ ન હોવાથી એટલું અંધારું હોય છે જેટલું મોટા ભાગના લોકોએ ક્યારેય જોયું નથી. આકાશમાં તારા દેખાય છે.
જોખમ
- કાર્બન મોનોક્સાઇડ: ગરમ રહેવા લોકો બાર્બેક્યુ અને કેમ્પિંગ સ્ટવ ઘરમાં લઈ આવે છે. તેનાથી મૃત્યુ થઈ શકે છે.
- મીણબત્તીથી આગ લાગે છે. અંધારામાં લોકો પડી જાય છે.
તમે શું કરી શકો
- બધા એક જ રૂમમાં ભેગા થાઓ. દરવાજા અને પડદા બંધ રાખો. ઉપરાઉપરી કપડાં અને ટોપી પહેરો.
- મીણબત્તી નહીં, ટોર્ચ વાપરો.
- ઘરની અંદર ક્યારેય બાર્બેક્યુ, કેમ્પિંગ સ્ટવ કે જનરેટર ન વાપરો.
પહેલો દિવસ
પાણી, પેટ્રોલ અને દુકાનો
પાણી વીજળીથી પંપ થાય છે. કેટલાંક પંપિંગ સ્ટેશન પાસે બેકઅપ જનરેટર હોય છે, પણ બધાં પાસે નહીં. પાણીનું દબાણ ઘટી જાય છે. ઊંચાં મકાનો અને ટેકરી પરનાં ઘરોમાં સૌથી પહેલાં પાણી જાય છે.
પેટ્રોલ પંપને વીજળી જોઈએ, એટલે પેટ્રોલ સ્ટેશન બંધ થઈ જાય છે. જે દુકાનો હજી ખુલ્લી રહી શકે, તે ફક્ત રોકડા લે છે. કેટલાક લોકો ગભરાઈને વધારે ખરીદી કરવા લાગે છે.
જોખમ
- પીવાનું પાણી ખૂટી જવું.
- ઓનલાઇન અને મોઢેમોઢે ખોટા મેસેજ ફેલાય છે. સાયબર હુમલામાં લોકોને ગૂંચવવા એ પણ પ્લાનનો ભાગ હોઈ શકે.
તમે શું કરી શકો
- ભરી રાખેલું પાણી વાપરો. પીવાનું પાણી અલગ રાખો.
- ફક્ત રેડિયો અને ઇમરજન્સી સર્વિસના સરકારી સમાચાર પર જ ભરોસો કરો.
- પડોશીઓની ખબર પૂછો, ખાસ કરીને મોટી ઉંમરના લોકો અને એકલા રહેતા લોકોની.
બીજો દિવસ
જેમને સૌથી વધુ જોખમ છે
હોસ્પિટલો પોતાના જનરેટર પર ચાલે છે અને ઇમરજન્સી પર ધ્યાન આપે છે. પણ જે લોકો ઘરે વીજળીથી ચાલતાં સાધનો પર આધાર રાખે છે, જેમ કે ઓક્સિજન મશીન, તેમની બેટરી પૂરી થાય ત્યારે તેઓ જોખમમાં હોય છે.
કેટલીક દવાઓ ઠંડી રાખવી પડે છે. ખોરાક અને પેટ્રોલ લાવતી લોરીઓ અટકી જાય છે, કારણ કે ગોડાઉન, દુકાનનાં કાઉન્ટર અને પેટ્રોલ પંપ, બધાને વીજળી જોઈએ.
જોખમ
- મોટી ઉંમરના લોકો, નાનાં બાળકો અને બીમાર લોકોને જલદી ઠંડી લાગે છે.
- ઘરે મેડિકલ સાધનો વાપરતા લોકો, અને જેમની દવાઓ ઠંડી રાખવી પડે છે.
તમે શું કરી શકો
- જો તમે મેડિકલ સાધન પર આધાર રાખતા હો, તો કંઈ થાય તે પહેલાં, અત્યારે જ તમારા ડૉક્ટર કે નર્સ સાથે મળીને પ્લાન બનાવો.
- દવાઓ અને તે કેટલી લેવાની છે, તેની લખેલી યાદી રાખો.
- તમારી આસપાસ જેમને મદદની જરૂર પડી શકે, તેમની ખબર પૂછતા રહો.
ત્રીજો દિવસ
સમય કેમ લાગે છે
એન્જિનિયરોને ખબર છે કે પાવર નેટવર્કને બિલકુલ શૂન્યથી ફરી કેવી રીતે ચાલુ કરવું. પણ સાયબર હુમલા પછી તેઓ ફક્ત સ્વિચ દબાવીને ચાલુ કરી શકતા નથી. પહેલાં તેમણે ખાતરી કરવી પડે કે હુમલો કરનારા જતા રહ્યા છે અને કંટ્રોલ પર ભરોસો કરી શકાય. કેટલાક ભાગ હાથથી ચલાવવામાં આવે છે.
એ દરમિયાન સરકાર અને કાઉન્સિલ મદદ કેન્દ્રો ખોલે છે, જ્યાં પાણી, ગરમી અને માહિતી મળે છે. પડોશીઓ સાથે મળીને કામ કરવા લાગે છે.
જોખમ
- થાક, ચિંતા, અને બરાબર સાફસફાઈ ન રાખી શકવાથી થતી બીમારી.
- છેતરપિંડી: કેટલાક લોકો પોતાને એન્જિનિયર કે સરકારી અધિકારી હોવાનો ઢોંગ કરે છે.
તમે શું કરી શકો
- તમારું સૌથી નજીકનું મદદ કેન્દ્ર ક્યાં છે, તે રેડિયો પર સાંભળો.
- થોડા પાણી અને સાબુથી હાથ ધુઓ, અથવા હેન્ડ જેલ વાપરો.
- લાઇટ પાછી લાવવા માટે કોઈ સરકારી વ્યક્તિ ક્યારેય પૈસા કે બેંકની માહિતી નહીં માગે.
ચોથાથી સાતમો દિવસ
લાઇટ પાછી આવે છે
લાઇટ એક પછી એક વિસ્તારમાં પાછી આવે છે. થોડો સમય આવ-જા કરી શકે. નેટવર્ક સાવચેતીથી ફરી ઊભું થતું હોય ત્યારે આ સામાન્ય છે.
ફોન અને ઇન્ટરનેટ ધીમે ધીમે પાછાં આવે છે. થોડા દિવસ પાણી ઉકાળીને પીવું પડી શકે. દુકાનોમાં ફરી પૂરો માલ ભરાતાં અઠવાડિયાં લાગે છે.
જોખમ
- ફ્રિજ કે ફ્રીઝરનો ખોરાક જે ગરમ થઈ ગયો હોય.
- આખા દેશમાં એકસાથે બહુ બધી વસ્તુઓ ચાલુ કરવી.
તમે શું કરી શકો
- એક પછી એક વસ્તુ ચાલુ કરો.
- પાણી ઉકાળવા વિશે કોઈ સલાહ હોય તો તેનું પાલન કરો.
- પાણી, ખોરાક અને બેટરી ફરી ભરી દો, અને પડોશીઓની ફરી ખબર પૂછો.
પછી
અમે તમને આ કેમ કહીએ છીએ
તમને ડરાવવા માટે નહીં. આવી ઘટનાઓ ભાગ્યે જ બને છે, અને જે લોકો તેના માટે પ્લાન કરે છે તેઓ દરરોજ તેના પર કામ કરે છે. પણ તેનાથી ખબર પડે છે કે કેટલું બધું એક જ વસ્તુ પર આધાર રાખે છે: વીજળી.
બ્લેક સ્કાયમાં મોટા ભાગનું જોખમ તૈયાર ન હોવાથી આવે છે: ઠંડી, તરસ, અકસ્માત અને ગૂંચવણ. એક ટોર્ચ, એક રેડિયો, થોડું પાણી અને કાગળ પર એક પ્લાન સાચે જ મોટો ફરક પાડે છે.
તમે શું કરી શકો
- તમારો પ્લાન પ્રિન્ટ કરો અને પરિવાર સાથે મળીને ભરો.
- તમારી કિટ એક એવી જગ્યાએ રાખો જે બધાને ખબર હોય.
- ફોન બંધ થઈ જાય તો ક્યાં મળશો, તે અગાઉથી નક્કી કરી લો.